Werkvormen voor de geschiedenisles

Hieronder een aantal door mij ontworpen werkvormen voor onder- en bovenbouw, ingedeeld volgens de tijdvakken van De Rooij:

Als didacticus ontwerp ik graag werkvorm voor geschiedenis. Kenmerkend voor mijn didactiek is een combinatie van activerende didactiek, samenwerkend leren, historische ontwikkelingen/fenomenen die centraal staan en historische feitjes die als invulling gebruikt worden om juist de ontwikkelingen/fenomenen centraal te zetten. 

Mijn favoriete werkvormen zijn voorbeelden van ontdekkend leren, waarbij leerlingen zonder enige voorkennis de werkvorm beginnen en al spelende historische informatie tot zich nemen. Het mechanisme van de werkvorm leert onbewust de historische ontwikkeling aan, waardoor de leerling aan het einde van de werkvorm in principe alle relevante informatie van een bepaald thema kent en door een inlevingselement ook heeft 'beleeft'.

Download
NIEUW: PDF van Powerpoint lezing Interactive Storytelling NOT en Gamedidactiekconferentie
Powerpoint van lezing en workshop gehouden in januari 2019 voor op de NOT en op de Gamedidactiekconferentie (edhugames.nl). Inhoud: Interactive storytelling: Hoe kan je verhalen inzetten voor geschiedenis die interactief zijn en waarbij leerlingen invloed kunnen uitoefenen op de verhaallijn, zonder dat het ten koste van het verleden gaat?
Interactive storytelling jan 2019_def.pd
Adobe Acrobat document 1.8 MB
Download
Tijdvak 1 t/m 10: activerende werkvorm over uitvindingen door de eeuwen heen: Hoeveel verleden zit er in het heden?
Activerende werkvorm waarbij leerlingen aan de hand van alledaagse hedendaagse gebruiksvoorwerpen (smartphone, post-it, petfles, X-box, etc.) kijken waar deze uitvindingen vandaan komen. Hoeveel verleden zit er in dit heden? Leerlingen kunnen een technology tree maken die vanaf het heden helemaal terug te leiden is naar de prehistorie.
Workshop Hoeveel verleden zit er in het
Adobe Acrobat document 3.8 MB
Download
Tijdvak 1 t/m 10: Historische Sudoku: activerende werkvorm per tijdvak waarin leerlingen koppelingen tussen begrippen moeten maken.
Activerende werkvorm waarbij leerlingen de belangrijkste begrippen per tijdvak aan elkaar moeten koppelen. Het dwingt de leerlingen om de het aantallen kenmerken per begrip te vergroten totdat ze overlap vinden met andere begrippen. De begrippen met de meeste connecties zullen in het midden belanden, de andere er omheen.
Historische Sudoku Tien Tijdvakken april
Adobe Acrobat document 630.5 KB
Download
Tijdvak 2: activerende werkvormen over Griekse stadstaten
Inlevingswerkvorm waarbij leerlingen een Griekse stadstaat creëren die het hele hoofdstuk meegaat. Elke les bouwen ze verder aan hun stadstaat. Ze kiezen een locatie, een beschermgod, schrijven een ontstaansmythe, kiezen een regeringsvorm en als regel met je gym-collega dat ze daar de Olympische Spelen na kunnen spelen.
minilesje grieken.pdf
Adobe Acrobat document 135.7 KB
Download
Tijdvak 2: activerende werkvormen over Griekse stadstaten, deel 2
lesboekvervangend materiaal voor de Grieken voor tweetalig onderwijs, onderligger voor de activerende werkvorm hierboven.
Ancient Greece.pdf
Adobe Acrobat document 584.3 KB
Download
Tijdvak 2: activerende werkvormen over Griekse staatsvormen
Inlevingwerkvorm waarbij leerlingen een Griekse stadstaat zijn en discussie over politiek in hun stad proberen te leiden.
Staatsvormen compleet.pdf
Adobe Acrobat document 346.0 KB
Download
Tijdvak 3: activerende werkvorm over Kerstening
Inlevingswerkvormen waarin leerlingen missionarissen zijn die heidense Friezen moeten bekeren
Wees een heiden.pdf
Adobe Acrobat document 1.3 MB
Download
Tijdvak 3: activerende werkvorm over ontstaan en uitbreiding van de Islam
De werkvorm bestaat uit een chronologie-opdracht van het leven van Mohammed en een mysterie over wie de opvolger van Mohammed moet worden
Workshop Mohammed en het Kalifaat.pdf
Adobe Acrobat document 3.3 MB
Download
Tijdvak 3 en 4: activerende werkvorm over Middeleeuwse vrouwen en kenmerkende aspecten
Inlevingswerkvorm waarbij leerlingen op zoek gaan naar een deugdzame middeleeuwse vrouw die in de Stad der Vrouwen mag wonen. Alle kenmerkende aspecten van tijdvak 3 en 4 komen voorbij.
workshop Waar zijn de vrouwen gebleven.p
Adobe Acrobat document 1.5 MB
Download
Tijdvak 4: activerende werkvorm over De Limburgse Successieoorlog en de Slag bij Woeringen
Inlevingswerkvorm waarbij leerlingen bij de Limburgse successieoorlog bondgenoten zoeken om de oorlog te winnen. Leerlingen leren verschillende elementen die invloed hadden op de motieven voor heren om oorlog te voeren. Het leenstelsel, familiebanden en geografische ligging staan centraal.
Het spel van de Limburgse successieoorlo
Adobe Acrobat document 2.2 MB
Download
Tijdvak 4: activerende werkvorm Ontstaan van de Middeleeuwse stad
Inlevingswerkvorm waarbij leerlingen een middeleeuws dorp tot bloei moeten krijgen en zo de hele opkomst van de steden doorlopen.
Van dorp tot Hanzestad.pdf
Adobe Acrobat document 304.5 KB
Download
Tijdvak 4: activerende werkvorm over de Mongolen
IN de werkvorm een introductie op de geschiedenis van de Mongolen in contact met de Westerse wereld
werkvorm De Mongolen en de Wereld.pdf
Adobe Acrobat document 3.2 MB
Download
Tijdvak 5: activerende werkvorm over heksenvervolging
In deze inlevingswerkvorm, gebaseerd op het spel Weerwolven, spelen leerlingen een heksenjacht na. Er zijn heksen gesignaleerd in het dorp, maar wie zijn het? Met psychologische oorlogvoering, list en bedrog proberen de burgers van de stad te achterhalen wie de heksen zijn...
Heksenwaanspel.pdf
Adobe Acrobat document 4.1 MB
Download
Tijdvak 7: activerende werkvorm over Verlichting en Franse Revolutie
Kwadrant/chronologie-opdracht waarbij leerlingen primaire bronnen uit de tijd van de Franse Revolutie koppelen aan de idealen van de Verlichting
Hoe verlicht is de Franse Revolutie.pdf
Adobe Acrobat document 973.5 KB
Download
Tijdvak 7: activerende werkvorm over de Franse Revolutie
Inlevingsopdracht waarbij leerlingen een karakter uit de Franse Revolutie krijgen. Zij vullen (zonder informatie op te zoeken) de vragenlijst over deze persoon in en doorlopen zo de Franse Revolutie door om de vijf jaar een dagboek bij te houden hoe ze de jaren hebben ervaren. De docent kan de karakters gebruiken om aan te refereren. Op deze wijze wordt een abstracte 'revolutie' concreet en tastbaar voor de leerlingen, beter begrijpelijk en verklaarbaar en zullen ze de relevante zaken van de Franse Revolutie eerder onthouden.
Franse Revolutie rollenspel.pdf
Adobe Acrobat document 151.4 KB
Download
Tijdvak 8: activerende werkvorm over het Congres van Wenen
Inlevingswerkvorm waarbij leerlingen als diplomaat het Congres van Wenen simuleren.
Congres van Wenen simulatie.pdf
Adobe Acrobat document 2.1 MB
Download
Tijdvak 8: activerende werkvorm over romantiek en 19e eeuwse afbeeldingen van kruistochten (Gustav Doré).
Een chronologie- en waarderingsopdracht over de kruistochten met de nadruk op historische thema's binnen de romantiek en de kijk op de kruistochten in die tijd.
wc 4.2 Kruistochten en de Romantiek.pdf
Adobe Acrobat document 4.2 MB
Download
Tijdvak 8: activerende werkvorm over de Industriële Revolutie
Inlevingswerkvorm waarbij leerlingen een fabriekseigenaar zijn en zoveel mogelijk winst moeten maken, en tegelijkertijd stakingen moeten voorkomen.
Fabriekseigenaardig spel.pdf
Adobe Acrobat document 1.2 MB
Download
Tijdvak 8: activerende werkvorm over de nationalisme, archeologie en de opkomst van nationale musea in de 19e eeuw
Inlevingswerkvorm (begripsspel) waarbij leerlingen een nationaale museum (Louve, British Museum, etc) zijn en een zo aanzienlijk mogelijke collectieve moeten aanleggen waarbij zij elkaar beconcurreren en speciale karakters kunnen inzetten. De vele artefacten die in de collecties komen geven weer een mooi overzicht van alle relevante kennis uit de eerste drie tijdvakken van De Rooij.
Workshop nationalisme, archeologie en de
Adobe Acrobat document 787.4 KB
Download
Tijdvak 8: activerende werkvorm over de nationalisme en de eenwording van Duitsland
Chronologie- en waarderingsopdracht waarbij leerlingen de Duitse eenwording bekijken en kijken hoe de Duitsers hun verleden (en symbolen uit het verleden) inzetten om de eenheid te versterken.
workshop Koen Henskens CSE Radboud septe
Adobe Acrobat document 3.0 MB
Download
Tijdvak 9 en 10: activerende werkvormen voor aanloop WOI en simulatie van de VN
Tweetalig lesmateriaal over geschiedenis van internationale betrekkingen, gericht op VN-simulaties inclusief een compleet uitgewerkte simulatie van de Economic and Social Council van de VN.
Project International Relations.pdf
Adobe Acrobat document 2.1 MB
Download
Tijdvak 9 en 10: Kaartjes voor activerende werkvormen VMBO-examenspel, van de workshop Gamification 3-11-2017
Kaartjes met personen, gebeurtenissen en verschijnselen van de examenstof VMBO, om zelf verschillende spelvormen bij te bedenken.
kaarten begrippen en personen VMBO-exame
Adobe Acrobat document 2.3 MB
Download
Tijdvak 9 en 10: activerende werkvorm over Radicale Groeperingen in de 20e eeuw in Nederland
Lesmateriaal voor de vmbo-examenconferentie (november 2018) over verschillende radicale groeperingen in Nederland in de 20e eeuw. Ze worden (anachronistisch) langs de lat van het Dreigingsniveaus van de NCTV gelegd om een vergelijking te maken met dreigingen tegen de decmoratische rechtstaat nu en de afgelopen eeuw. Daarbij zijn alle groeperingen te koppelen aan grote (inter)nationale gebeurtenissen, ontwikkelingen en fenomenen, waardoor de leerstof beter beklijft bij leerlingen.
workshop Radicale groeperingen in de 20e
Adobe Acrobat document 5.7 MB
Download
artikel over beeldvormen, objectiviteit en inleving
Dit artikel is een eerste versie van een bijdrage aan het boek Historisch Denken (2012, red. D. van Straaten).
artikel Beeldvormen, objectiviteit en In
Adobe Acrobat document 729.6 KB
Download
PDF van de powerpoint van de workshop over Gamification, 3 november, Hogeschool Arnhem en Nijmegen
Laatste versie van workshop over Gamification voor de vmbo-geschiedenis-conferentie in Utrecht op 3 november 2017
Gamification in de geschiedenisles 2017.
Adobe Acrobat document 2.0 MB
Download
Powerpoint lezing Actief Historisch Denken (in het vmbo), 4 november 2016, Universiteit van Utrecht
De uitgebreide powerpoint met afbeeldingen is te groot om online te zetten, dus vandaar de 'kale' versie in PDF. Uitleg van de ontwerpprincipes van AHD, voorbeelden van werkvormen en mogelijkheden voor het vmbo.
AHD in het vmbo.pdf
Adobe Acrobat document 2.3 MB